Mindfulness: centraal begrip

Secular Dharma and the Phenomenology of Experience

Twee dagen › 23 mrt 2019

Een seculier Boeddhisme voor persoonlijke groei in de huidige wereld.

link to article Secular Dharma and the Phenomenology of Experience

Mindfulness is alomtegenwoordig in de wereld van tegenwoordig, als training, als manier van bewust leven, als populaire psychologie, als inspiratiebron. Veel mensen hebben echter geen idee waar dat begrip vandaan komt, zo ‘gewoon’ is de term ‘mindfulness’ geworden.

En dat, terwijl ‘mindfulness’ dé centrale term is in de gedachten van de Boeddha. Het is zelfs de meest frequent voorkomende technische term in zijn toespraken. Telkens wanneer hij uitlegt hoe mensen minder last kunnen hebben van dagelijkse ongemakken en lijden, komt dit begrip terug. En meestal in het midden, als centrum en scharnierpunt.

Alles draait dus om mindfulness. Letterlijk. En verrassenderwijs komt ook de moderne psychologie steeds meer tot het inzicht dat mindfulness een ‘root construct’ is, dat de basis vormt van veel psychologische begrippen en inzichten.

Dat maakt het enorm de moeite waard om ons te verdiepen in de wortels van ‘mindfulness’ en te bekijken hoe mindfulness door de Boeddha wordt omschreven.

Meditatietechniek of levenswijze

De Boeddha zei: ‘de beoefening van mindfulness is de meest directe weg naar ontwaken’. Dat is een van de redenen dat Jon Kabat-Zinn de training van mindfulness koos als eerste oefenpunt voor westerlingen voor mensen die niets met het boeddhisme van doen wilden hebben maar wel goed van diens vruchten gebruik konden maken.

Tegelijk zie we dat mindfulness door de Boeddha niet alleen wordt gezien als techniek om te mediteren. Het gaat hem ook om een manier van leven, om hoe we met elkaar omgaan in de wereld. Hij zegt zelfs ergens letterlijk dat meditatie alléén niet tot verlichting leidt[i]. En ook in het Achtvoudig Pad is ethiek het eerste aangrijpingspunt, en niet mindfulness.

Boeddhisme volgens de Boeddha

Boeddhistische tradities: wat heb je eraan?

Na de Boeddha reisde zijn leer door eeuwen en landen. De tradities die hierdoor zijn ontstaan hebben ieder een eigen lezing van het boeddhisme. De leer is vergroeid met de lokale cultuur en religie. Lokaal doen ze goed dienst, maar daarmee kennen ze ook hun beperking: je kunt je het Tibetaans, Chinees of Thais boeddhisme eigen maken, maar uiteindelijk ben je dan alleen nog maar geslaagd in het Tibetaans, Chinees of Thais boeddhisme. Wat heb je daarmee geleerd over wat de Boeddha zelf zei en wat het voor jou kan betekenen in jouw tijd en cultuur?

Op de schouders van reuzen

De mindfulness in onze landen (met name Europa en Amerika), staat op de schouders van reuzen. Maar vooral van één reus: de Boeddha zelf. Als we meer willen weten van de wortels van wat wij als mindfulness vandaag in onze wereld beoefenen, dan is het dus goed om ons oor te luisteren te leggen naar wat de Boeddha zelf hierover te zeggen had. En er zijn mensen die dat bestudeerd hebben en die vanuit een diepgaand begrip van de context van de Boeddha’s tijd proberen een vertaling te maken van zijn woorden naar onze wereld.

Mindfulness en bewust leven nu:
vragen aan het vroege boeddhisme

Wat bedoelde de Boeddha zelf eigenlijk met het woord voor mindfulness (‘sati’), waarom noemde hij het de meest directe weg tot bevrijding uit patronen van ongemak en lijden, wat helpt nog meer om een bewust en ethisch leven te leiden en wat zijn dan de ‘vrienden van mindfulness’, de andere praktijken en termen die mindfulness ondersteunen? En als allerbelangrijkste: hoe maak je dit in onze tijd tot een levende praktijk van bewust leven? Over deze vragen gaat de serie Mindfulness en boeddhisme.

Een serie workshops

Voor de serie Mindfulness en boeddhisme nodigen we docenten uit die gespecialiseerd zijn in het ‘vroege boeddhisme’ – dus voordat de tradities ontstonden. Zelf hebben de docenten vaak wel in meerdere tradities (in Azië) intensief geoefend, als monnik of als non, en hebben zich daar later weer van losgemaakt om zich verder te ontwikkelen. Sommigen zijn academisch actief, de meesten hebben boeken en artikelen geschreven en allemaal hebben ze decennia ervaring in het bestuderen en doceren over het onderwerp dat hen passioneel bezig houdt: hoe kunnen we de woorden van de Boeddha begrijpen en wat hebben we eraan in onze tijd?

We zullen ieder kwartaal een workshop presenteren. Een workshop staat op zichzelf en beslaat meestal twee dagen, vaak in het weekend.

Hoe de serie te volgen

Wij raden aan om regelmaat in deelname te brengen, omdat de praktijk uitwijst dat het proces van ontwikkeling van inzicht in het boeddhistisch denken gedijt bij continuïteit. Maar er is geen enkele verplichting en de modules zijn ook heel goed apart te boeken. De thema’s van de serie volgen de actuele interesses van de docenten, en volgen dus ook losjes op elkaar. Qua voorbereiding kan je  de aanbevolen literatuur lezen, maar ook dit is niet nodig om de workshop goed te kunnen volgen.

Samenwerking met het Bodhi College

Voor workshops werken we vaak (maar niet uitsluitend ) samen met Bodhi College, een Europese instituut dat als doelstelling heeft om de het vroege boeddhisme beschikbaar te maken voor vandaag. De meeste docenten zijn verbonden aan het Bodhi College.

Programma

Philosophy as a Way of Life: The Buddha, Sceptics, Epicureans and Stoics

2 Days › 26 okt 2019

De verrassende parallellen tussen het vroege Boeddhisme en de Griekse filosofie.

link to article Philosophy as a Way of Life: The Buddha, Sceptics, Epicureans and Stoics

Hieronder het (voorlopige) programma voor 2019 en 2020. Meer informatie over de workshops vind je door op de naam van de workshop te klikken. Informatie over de docent krijg je door op diens naam te klikken.

  • 23-24 maart 2019 - Secular Dharma and the Phenomenology of Experience
    Docent: Stephen Batchelor
  • 26 - 27 oktober 2019 - Philosophy as a Way of Life: The Buddha, Sceptics, Epicureans and Stoics
    Docenten: Stephen Batchelor & John Peacock
    ism Bodhi College
  • 21-22 maart 2020 - Self and Not Self
    Docenten: Stephen Batchelor & John Peacock
    ism Bodhi College
  • Mei 2020 - Titel volgt
    Docent: Akincano Weber
  • September 2020 - Titel volgt
    Docent: Stephen Batchelor
  • November 2020 - The Vedana
    Docent: John Peacock

Voor wie

Deze serie is voor iedereen die geïnteresseerd is in de achtergrond van mindfulness, in zijn moderne vorm of als langer bestaande traditie. En die daarvoor wil teruggrijpen om de inzichten uit het vroege boeddhisme, voordat het een religie was met al zijn tradities.

Dit kan zijn via de ingang van mindfulness (mindfulness geoefend, training gedaan, nieuwsgierig naar meer). Maar dat hoeft niet. Je bent natuurlijk ook meer dan welkom als je interesse vanuit een andere bron gevoed wordt. In het bijzonder welkom zijn mensen die zelf beoefening uitdragen, zoals mindfulness­trainers, meditatiebegeleiders, geestelijk verzorgers op boeddhistische grondslag, en dergelijke.

De docenten zijn niet gebonden aan een specifieke traditie, religie of levensovertuiging en zij dragen de vrije exploratie van hun thema’s een warm hart toe.