De achtergrond van trainers is heel divers. Ook als je van oorsprong geen therapeut of trainer bent, dan kun je met een relatief korte aanvullende opleiding een volwaardig mindfulnesstrainer zijn.

Toch is het begeleiden van een training een serieuze aangelegenheid. Een training kan het leven van een deelnemer transformeren, ook bij grote obstakels als ziekte of psychische belemmeringen. Maar onoordeelkundige begeleiding kan deze kansen ook voorbij laten gaan.

Om de volle potentie van mindfulnesstraining te kunnen benutten dient de trainer op veel velden van expertise enigszins thuis te zijn. Denk aan de lichaamsgerichte benadering, psychologie, groepsdynamiek, meditatie, leerprocessen. Je hoeft geen deskundige te zijn op al deze terreinen, maar het is wel goed om je er op te oriënteren.

Hieronder een overzicht van enkele van de achterliggende vakgebieden van mindfulnesstraining, met aanbevelingen voor basisliteratuur.

Basisboeken voor de trainer

Vanzelfsprekend (en misschien ten overvloede) begint dit overzicht met de basisboeken die bij iedere trainer op de plank horen. Zij behoren ook tot de verplichte literatuur van de opleiding.

mindfulness basisboek
Mindfulness Basisboek. Kennis, achtergrond en toepassing

Rob Brandsma, LannooCampus, 2012
Online bestellen bij Bol.com

Beschrijft de wortels van mindfulnesstraining in Boeddhisme en vipassana, de ontwikkeling van mindfulnesstraining in diverse programma's (MBI's) met overzicht van de onderzoeksresultaten.

Brandsma Mindfulness praktijkboek LR
Mindfulness Praktijkboek. Vaardigheden voor trainers

Rob Brandsma, LannooCampus, 2012
Bestellen bij Bol.com

Beschrijft de algemene trainersvaardigheden en -competenties, alle trainingsonderdelen, met suggesties voor hun uitvoering, en vele levendige voorbeelddialogen.

Let op: dit boek is in het Engels verkrijgbaar onder de titel: The Mindfulness Teaching Guide

mindfulness trainingsboek
Mindfulness Trainingsboek. Het achtweekse programma, stap voor stap

Rob Brandsma, LannooCampus, 2012
Bestellen bij Bol.com

Dit boek beschrijft een mindfulnesstraining vanaf het eerste moment in de eerste sessie tot aan de laatste bel. Met deze doorloop is het alsof je een training live volgt, meelopend met de trainer. De beschrijving is rijk aan details en voorbeelden, opties en overwegingen.

gezond-leven-met-mindfulness
Gezond leven met mindfulness

Jon Kabat-Zinn, Altamira, 2014
Online bestellen bij Bol.com

Het boek waarin Kabat-Zinn oorsprong, uitgangspunten en toepassing van MBSR beschrijft.

Dit is een geheel herziene versie van de editie uit 2000. De oorspronkelijke editie verscheen als Handboek meditatief ontspannen. Originele Engelse titel: Full Catastrophe Living.

mindfulness en cognitieve therapie 
Mindfulness en cognitieve therapie. Bij depressie.

Zindel Segal, Mark Williams, John Teasdale, Uitgeverij Nieuwezijds, 2013
Online bestellen bij Bol.com

Segal cs beschrijven de ontwikkeling en effecten van MBCT, en het programma van sessie tot sessie. Met voorbeelddialogen van enquiry.

teaching mindfulness 
Teaching mindfulness. A practical guide for clinicians and educators

Donald McCown en Diane Reibel, Springer, 2010
Online bestellen bij Bol.com

Thema's van MBSR, achtergrond en verhouding met de boeddhistische wortels komen uitgebreid aan bod, alsmede rol en positie van de trainer. Met uitgebreid voorwoord van Jon Kabat-Zinn.

 mindfulness en stressreductie
Mindfulness en stressreductie

Bob Stahl, Elisha Goldstein
Uitgeverij Nieuwezijds, 2010
Online bestellen bij Bol.com

Dit doe het zelfboek bevat veel uitgewerkte, op MBSR geënte oefeningen.


Meditatie

Een manier om naar mindfulnesstraining te kijken is om hem te beschouwen basistraining in meditatie. De langere zitmeditaties waar de training toe opbouwt zijn gebaseerd op opmerkzaamheids- of vipassanameditatie. Vandaar dat de opvattingen over meditatie vanuit de (Mahasi-)vipassanarichting een goede verdieping bieden voor de ontwikkeling van trainer en deelnemer.

bevrijdend inzicht
Bevrijdend inzicht

Frits Koster, Asoka, 2004
Online bestellen bij Bol.com

Volledige beschrijving van instructies en stadia van vipassanameditatie vanuit het kader van de boeddhistische psychologie.

op zoek naar het hart van wijsheid
Op zoek naar het hart van wijsheid

Joseph Goldstein, Jack Kornfield, Asoka, 2001
Online bestellen bij Bol.com

Voor veel mediterenden in de vipassanatraditie een standaardboek met onder andere uitleg van de hindernissen, technieken, en het doel van meditatie.

basisprincipes vipassana-meditatie
Basisprincipes vipassanameditatie

Frits Koster, Asoka, 2010
Online bestellen bij Bol.com

Bevat passages uit Bevrijdend inzicht waarin de instructies voor zit- en loopmeditatie worden beschreven. Handzaam en goedkoop uitgegeven, met het oog op deelnemers aan retraites en trainingen.

meditatie in alle eenvoud
Meditatie in alle eenvoud

B. Gunaratana, Altamira Becht 2005
Online bestellen bij bol.com

Klassieker over uitgangspunten, vormen van en valkuilen bij meditatie.


Liefdevolle vriendelijkheid, compassie

Metta (liefdevolle vriendelijkheid) is een integraal onderdeel van boeddhistische beoefening. Metta maakt deel uit van de vier onbegrensdheden of Brahma Viara’s, samen met compassie, medevreugde en gelijkmoedigheid. Veel trainers introduceren er iets van tijdens de achtweekse, bijvoorbeeld door middel van een metta-meditatie. Ervaren trainers zoals Frits Koster introduceren informele mettafrases bij bijzondere moeite bij beoefening. Jon Kabat-Zinn stelt dat ‘heartfulness’ overal aanwezig is in de training: ‘Step into any group room. Compassion is everywhere.’

liefdevolle vriendelijkheid
Liefdevolle vriendelijkheid. Een ander perspectief op geluk

Sharon Salzberg, Asoka 1998
Online bestellen bij bol.com

compassion
Compassion. Listening to the cries of the world

Christina Feldman, Rodmel Press, 2005
Online bestellen bij Bol.com

Mindfulness  zelfcompassie
Mindfulness & zelfcompassie

Christopher Germer, Guilford Publications, 2009
Online bestellen bij Bol.com

compassievol leven
Compassievol leven

Erik van den Brink en Frits Koster, Uitgeverij Boom, 2012
Online bestellen bij Bol.com


Boeddha en Boeddhisme

De selectie uit baaierd van boeken over het boeddhisme bevat een historische biografie van de Boeddha, een beknopte schets van het boeddhisme en een bloemlezing van de boodschap van de Boeddha.

aldus sprak de boeddha
Aldus sprak de Boeddha

Jan de Breet en Rob Janssen, Asoka, 2005
Online bestellen bij Bol.com

Bloemlezing uit de lezingen (sutta’s) van de Boeddha waarvan velen inmiddels integraal door De Breet een Janssen zijn vertaald en bij Asoka verschenen. Bevat onder andere de maha-satipatthanasutta, de lezing over de vier grondslagen van mindfulness.

boeddhisme in een notendop
Boeddhisme in een notendop

Bert van Baar, Bert Bakker, 2009
Online bestellen bij Bol.com

Deze pocket, met als ondertitel 'Bijna Alles Wat Je Altijd Wilde Weten Over Het Boeddhisme', doet zijn naam eer aan: in heel kort bestek worden uitgangspunten, principes en verschillende scholen van het boeddhisme behandeld.

de historische boeddha
De historische boeddha

Hans Wolfgang Schumann, Asoka, 2009
Online bestellen bij Bol.com

Levendige en gefundeerde beschrijving van het feitelijke leven van de Boeddha, voor zover dit door een historicus te construeren is.

bekentenis van een boeddhistische atheist
Bekentenis van een boeddhistisch atheist

Stephen Batchelor, Asoka 2012
Online bestellen bij Bol.com

Na intensieve beoefening van de drie grote stromingen in het boeddhisme (vipassana, Tibetaans en zenboeddhisme) tracht Batchelor zich los te weken van de traditionele interpretaties en te achterhalen wat de Boeddha feitelijk bedoeld heeft.

Mindfulness
Mindfulness

Joseph Goldstein, Sounds True Inc, 2016
Online bestellen bij Bol.com

Het wijze hart
Het wijze hart

Jack Kornfield, Vbk Media, 2014
Online bestellen bij Bol.com

Theravada Buddhism

Kate Crosby, John Wiley And Sons Ltd, 2013
Online bestellen bij Bol.com

Satipatthana. De directe weg naar bevrijding.
Satipatthana. De directe weg naar bevrijding.

Bhikkhu Analayo, Milinda uitgevers, 2012
Online bestellen bij Bol.com


Neurowetenschap van mindfulness

Met revolutionaire scantechnieken zoals MRI is men in staat in het brein te aanschouwen wat de beoefening van meditatie en mindfulness feitelijk aan veranderingen teweeg brengt. Hoewel de meeste gegevens in artikelvorm verschijnen, hieronder twee boeken van schrijvers-pioniers.

mindful brain
The mindful brain

Daniel Siegel, WW Norton & Co, 2007
Online bestellen bij Bol.com

boeddhas brein
Boeddha's brein

Rick Hanson, Uitgeverij Ten Have, 2012
Online bestellen bij Bol.com

mindsight
Mindsight

Daniel Siegel, Oneworld Publications, 2011
Online bestellen bij Bol.com

mindfulness edge
The Mindfulness Edge (Leiderschap en neurowetenschap)

Matt Tenney & Tim Gard, John Wiley & Sons Inc, 2016
Online bestellen bij Bol.com


Yoga

Yoga is misschien wel het meest onderschatte onderdeel van mindfulnesstraining. Terwijl trainers zonder uitzondering het lichaamsgerichte aspect van het programma onderschrijven, verdiepen slechts weinigen zich in de wijsheid en beoefening ervan. Er zijn vele titels met houdingen, fysiologische en esoterische verhandelingen over yoga. Er is één boek dat zich speciaal richt op de mindful benadering van de beoefening.

mindfulness yoga
Mindfulness yoga

F.J. Boccio, Asoka, 2008
Online bestellen bij Bol.com

Het Nieuwe Yogaboek.
Het Nieuwe Yogaboek.

Johan Noorloos, Anicha, 2015
Online bestellen bij Bol.com


Psychologie

Enige basiskennis van psychologie, psychologische processen en psychologische stoornissen is noodzakelijk om ieder persoonlijk ontwikkelingsproces te kunnen begeleiden. Hier volgt opnieuw een beperkte selectie.

peter gray psychology
Psychology

Peter Gray, Worth Publishers Inc, 6e editie, 2012
Online bestellen bij Bol.com

Een van de meest volledige algemene introducties van de psychologie, van stoornissen tot leer- en evolutionaire psychologie.

stemming en stoornis
Stemming en stoornis

Allen Frances, Michael First, Nieuwezijds, 1999
Online bestellen bij Bol.com

De Diagnostische critria van de DSM-IV-TR gelden in de psychologie als een standaard voor indeling in stoornissen en psychische aandoeningen. Handboeken zijn meestal weinig toegankelijk. Dit boek maakt de DSM-IV voor breder publiek toegankelijk.

zo ben ik nu eenmaal
Zo ben ik nu eenmaal!

Willem van der Does, Scriptum, 2004
Online bestellen bij Bol.com

Lichtvoetige maar rake typeringen van (trekken van) persoonlijksstoornissen.

dat moet mij weer gebeuren
Dat moet mij weer gebeuren ...

Willem van der Does, Scriptum, 2005
Online bestellen bij Bol.com

Heldere beschrijving van het mechanisme van depressie, zijn verschijningsvormen, behandelingsvormen, herkenbaarheid en mate waarin het voorkomt in Nederland.


Stress

Of je nu MBSR geeft of een andere MBI, stress is een centraal educatief thema in iedere mindfulnesstraining. Men zou, heel kort door de bocht, kunnen stellen: waar stress is, is geen mindfulness. En: van de doemodus naar stress is slechts een glijdende schaal, stressmodus is doemodus in XXL. Om dit te kunnen uitleggen is begrip van de fysiologie van stress onontbeerlijk. Onderstaande boeken bieden beide een heldere beschrijving.

the end of stress as we know it
The end of stress as we know it

Bruce McEwen, National Academies Press, 2002
Online bestellen bij Bol.com

why zebras dont get ulcers
Why zebar's don't get ulcers

Robert M. Sapolsky, Henry Holt & Company, 1992
Online bestellen bij Bol.com


Populair

beter nu
Beter nu. Breng mindfulness in je leven

Rob Brandsma, Scriptum Uitgeverij, 2007
Online bestellen bij Bol.com

elke dag meer mindfulness
Elke dag meer mindfulness

Rob Brandsma, Scriptum Uitgeverij, 2012
Online bestellen bij Bol.com

waar je ook gaat, daar ben je
Waar je ook gaat, daar ben je

Jon Kabat-Zinn, Servire, 1996
Online bestellen bij Bol.com

Mindfulness. In de maalstroom van je leven
Mindfulness. In de maalstroom van je leven

Edel Maex, Lannoo, 2006
Online bestellen bij Bol.com

Mindfulness. Een praktische gids om rust te vinden in een hectische wereld
Mindfulness. Een praktische gids om rust te vinden in een hectische wereld

Mark Williams en Danny Penman, Uitgeverij Nieuwezijds, 2011
Online bestellen bij Bol.com

Mindfulness oefenboek
Mindfulness oefenboek

Zindel V. Segal, John Teasdale en Mark Williams, Uitgeverij Nieuwezijds, 2014
Online bestellen bij Bol.com

10% happier
10% happier

Dan Harris, Dey Street Books, 2014
Online bestellen bij Bol.com

Tem je geest
Tem je geest

Ruby Wax, Spectrum, 2014
Online bestellen bij Bol.com


Kritisch

Buddha Pill
Buddha Pill

Miguel Farias, Watkins Media, 2015
Online bestellen bij Bol.com

Mindful America
Mindful America

Jeff Wilson, Oxford University Press Inc, 2014
Online bestellen bij Bol.com

waar je ook gaat, daar ben je
Geen gezweef

Koert van der Velde, Uitgeverij Damon B.V., 2015
Online bestellen bij Bol.com