Envelope Facebook Globe Logo Groove info circle Instagram Logo iTunes LinkedIn Mail Vergrootglas Logo Spotify times Twitter WhatsApp Logo Youtube

Onlangs heeft een groep mindfulnessonderzoekers een artikel geschreven onder de titel: Mind the hype, (Van Dam et al., 2017). De onderzoekers, waaronder Nederlanders, waarschuwen voor de bravoure waarmee mindfulness wordt voorgesteld als wetenschappelijk bewezen of ‘evidence-based’.

Onderzoekers zelf zouden kritischer moeten zijn, wat hen betreft. Maar het zijn vooral de populaire media en mindfulness­trainers die soms in hun promotie mindfulness als te succesvol voorstellen.

Van Dam en zijn coauteurs zijn dus kritisch over hun eigen vakgebied. En ze staan hierin niet alleen: de meeste wetenschappers waarschuwen dat er geen wetenschappelijke basis is voor een hallelujagevoel over mindfulness.

Waar gaat het om?

Wanneer je op een wetenschappelijke manier onderzoek doet naar iets – in dit geval mindfulness – dan moeten de uitkomsten betrouwbaar zijn, dat wil zeggen: in duidelijke termen geformuleerd en onderling vergelijkbaar. Bij wetenschappelijk onderzoek naar mindfulness is dat niet het geval. De oorzaken daarvan zijn onder meer:

  • er worden veel termen door elkaar gebruikt;
  • de groepen die onderzocht worden zijn te klein of te wisselend;
  • onderzoekers gebruiken veel verschillende meetinstrumenten;
  • de ene mindfulnessoefening is de andere niet, maar een heldere omschrijving ontbreekt vaak;
  • er worden onderzoeken met elkaar vergeleken die niet vergelijkbaar zijn.

De nuancering van de resultaten door deze zwakheden verdwijnt vervolgens, zodat er positieve claims verschijnen waar heel wat op af te dingen is. Heel vaak blijkt dat de onderzoeksresultaten wel aantonen dat mindfulness veelbelovend is, maar dat de resultaten niet altijd even stevig zijn en niet altijd gereproduceerd kunnen worden.

Is er reden tot ongerustheid? Nee!

Mindfulness is geen wondermiddel, maar hopelijk was je daar al van doordrongen. Binnen de wetenschap is een fase van kritisch zelfonderzoek een heel gezonde fase in een zich snel ontwikkelend veld.

Een ervaringsfeit is dat vele tienduizenden mensen op de wereld een mindfulnesstraining hebben gedaan en zij vinden dat het hen veel heeft gebracht.

En laten we ook niet vergeten dat onderzoek nu eenmaal complex is. Mindfulnessonderzoek staat relatief gezien nog maar in de kinderschoenen; we zijn pas twintig jaar echt bezig. Bovendien, naast de twijfel is er ook veel goed onderzoek en de conclusies hiervan zijn meestal voorzichtig positief. Een ervaringsfeit is dat vele tienduizenden mensen op de wereld een mindfulnesstraining hebben gedaan en zij vinden dat het hen veel heeft gebracht.

Mindfulness is geen wondermiddel en het is niet voor iedereen.

Toch is het belangrijk om naar de boodschap van onderzoekers te luisteren: wees voorzichtig met claims en een ‘mindfulness is goed voor alles’-stemming. Mindfulness is niet voor iedereen en het is geen wondermiddel. Overspannen en irreële verwachtingen kunnen alleen maar leiden tot deelnemers die zich teleurgesteld afwenden van mindfulness en zo een tegengestelde stemming creëren: mindfulness is het ook niet.

Een kader voor goede verwachtingen over mindfulness: 6 gouden tips

  1. Onderzoek het voor jezelf. In plaats van je te richten op resultaten die je uit de populaire media hoort, kun je beter zelf onderzoeken naar wat mindfulness van waarde te bieden heeft.
  2. Verwacht geen wondermiddel. Als onderzoek iets heeft aangetoond, dan is het dat mindfulness geen wondermiddel is. Zelfs de positieve onderzoeksresultaten die er zijn bieden geen garantie voor jou, want onderzoek is altijd gebaseerd op statistische gemiddelden.
  3. Oefen met een lichte toets. Natuurlijk moet je oefenen (meditatie) serieus nemen en soms over tegenzin en afkeer heenstappen om verder te komen. Maar leg jezelf van tevoren geen verwachtingen of doelstellingen op. Resultaten en inzichten komen wanneer ze komen – of niet. Kijk of je er open in kunt stappen. Als er weinig of onverwacht resultaat is, zou je kunnen kijken of je ook daar mindful mee kunt omgaan. Meer met de houding van: ‘ik geef het een kans’, dan: ‘ik wil dit-of-dat bereiken’. Onthoud: er is niet een vast resultaat en mindfulness is niet voor iedereen.
  4. Respecteer je grenzen. Geef het een serieuze kans, maar als je merkt dat er effecten ontstaan (bijvoorbeeld door meditatie) die echt niet goed voor je zijn, luister dan naar je innerlijke signalen. Stop indien nodig en bespreek je ervaringen met je trainer of meditatieleraar.
  5. Informeer jezelf bij vertrouwde bronnen. Vraag kennissen of vrienden die je vertrouwt en die zelf een training hebben gevolgd naar hun ervaringen of vraag een mindfulness­trainer die weet waar hij het over heeft.
  6. Vergelijk mindfulness met andere opties. Vooral als je serieuze thema’s hebt waaraan je wilt werken (zoals psychische kwetsbaarheden), vraag je dan af of er naast de mindfulnessbenadering andere benaderingen kunnen zijn die wellicht effectiever zijn voor je jou.

Meer weten? Lees het trainersartikel:

Beter wetenschappelijk onderzoek nodig naar mindfulness



Auteur: Rob Brandsma, directeur van het Centrum voor Mindfulness