chevron-rightcloseEnvelope Facebook Globe info circle Instagram LinkedIn Vergrootglas searchtimes Twitter

Een collega-trainer gaf eens zijn zoontje zijn eerste stukje chocola. Het eenjarig jongetje was enkele momenten in de zevende hemel door de verrassende smaak, maar kort daarna, nog voor hij het op had, focuste hij de ogen op het blok chocola dat zijn vader in de hand hield. Hier zie je de verschuiving van de dopaminepiek: van het genieten van deze chocola naar het verlangen naar het stuk dat je nog niet hebt.

Onbevredigdheid

Onbevredigdheid motiveert je tot acties die het overleven bevorderen.

Toen ik verslaafd was aan roken, smachtte ik naar tabak terwijl het me vaak geen genot gaf. In evolutionaire termen is dit logisch: onbevredigdheid motiveert je tot acties die het overleven (en uiteindelijk het voortplanten) bevorderen. Het verschuiven van de dopaminepiek van genieten-van naar verlangen-naar heeft dus een belangrijke evolutionaire functie. Onbevredigdheid brengt ons verder.

Wetenschappelijk onderbouwd

Onbevredigdheid is ook het meest centrale thema van het Boeddhisme

Dat is toevallig! Onbevredigdheid is ook het meest centrale thema van het Boeddhisme. Volgens de Boeddha wordt het leven gekenmerkt door onbevredigdheid (vaak onhandig vertaald met ‘lijden’) en veel van zijn lessen gaan over onze taak om hier een wijs antwoord op te vinden. Voor datgene wat de Boeddha 2.500 jaar geleden als statement formuleerde, is nu een wetenschappelijke onderbouwing te vinden.

Illusie van controle

In Waarom boeddhisme werkt geeft Robert Wright meer voorbeelden van uitgangspunten uit het boeddhisme die door modern westers onderzoek ’true' worden bevonden.

Zo legt hij een verband tussen het begrip van anatta - het niet-bestaan van een zelf met een solide en permanent karakter - en het moderne breinonderzoek. Er is geen centrale CEO in ons brein, maar er zijn slechts modules die, gedreven door gevoelens, afwisselend aan de knoppen zitten van de centrale besturing van ons lichaam-geest-systeem.

Het onderzoek naar mensen bij wie door operatie de linker- en rechterhersenhelft gescheiden zijn, is hierbij illustratief. Wright noemt het voorbeeld van een man die via zijn rechter hersenhelft geprikkeld werd om op te staan en te gaan lopen. Toen hij (dat wil zeggen de narratieve linker hersenhelft) gevraagd werd waarom hij liep, antwoordde de man direct: ‘Om drinken te halen’.

Wetenschappers vermoeden dat we ons op deze manier over onszelf voortdurend verhalen vertellen: intenties, acties en gedachten die vanzelf opkomen plaatsen we zo achteraf in een sluitende story, waardoor de illusie van controle en daarmee een ‘zelf’ ontstaat.

Voor het grote publiek

Iemand die bovenstaande regels leest en bekend is met de boeddhistische psychologie, zal roepen: maar dit is wat de Boeddha altijd al heeft gezegd! Alleen dan in andere woorden...

Als Wright de Boeddha’s waarheid onderzoekt, dan baseert hij zich op de meest originele teksten (sutta’s).

Wat dit boek zo interessant maakt, is dat het een interface biedt tussen boeddhisme en wetenschap. Prettig is daarbij, dat Wright geen boeddhist is en dus niet belemmerd wordt door religieuze tradities. Als hij de Boeddha’s waarheid onderzoekt, dan baseert hij zich op de meest originele teksten (sutta’s) die van de Boeddha gevonden kunnen worden. Wright was een Princeton-wetenschapper maar is nu onderzoeksjournalist, waardoor zijn betoog wetenschappelijke gefundeerd is, maar tegelijk ook goed te begrijpen voor de gewone lezer.

Onderbouwing

Waarom boeddhisme werkt is een van de eerste structurele ondernemingen om de aannames van het Boeddhisme met westerse kennis te onderbouwen.

Het boek biedt een feest van herkenning en bevestiging voor iedere beoefenaar.

Het overtuigt hierin en levert daarmee vanuit een hele andere hoek steun voor de wetenschappelijke onderbouwing van mindfulness. Mindfulness­training is immers gebouwd rond een kernelement van de boeddhistische leer (sati: opmerkzaamheid of mindfulness). De training is al ruim onderzocht in zijn effectiviteit, met name in gedragsverandering. Met dit boek lijkt er ook onderbouwing te komen van de conceptuele uitgangspunten waar de training op is gebaseerd.

Trouwens, ook de vruchten van mindfulness en meditatie komen aan bod. Het boek biedt een feest van herkenning en bevestiging voor iedere beoefenaar.

Rob Brandsma,
directeur van het Centrum voor Mindfulness


Robert Wright, Waarom boeddhisme werkt - De wetenschap en filosofie van meditatie en verlichting. New York Times Bestseller.