Laurens Veldman is GGZ-psycholoog en mindfulness­trainer en expert op het gebied van mindfulness en angst. In dit blog beschrijft hij waarom mindfulness zo goed werkt bij mensen met angst- en paniekklachten.

Bij dieren is angst vaak goed aan de buitenkant te zien. Als ze vechten, vluchten of bevriezen, zie je dat in hun fysiek: een bange gazelle vlucht er springend vandoor en een bange kat zet zijn rug op en krijgt een dikke staart. Bij mensen zijn angstreacties vaak minder zichtbaar. Daar gaat het meer om ‘innerlijke’ gedragingen.

Er zijn veel verschillende strategieën die mensen gebruiken om met angst om te gaan. Sommigen worden bij angst heel controlerend, anderen zijn meer vermijdend; je hebt piekeraars en analisten - mensen die niet kunnen stoppen met overdenken. Het zijn aanpakken die we gebruiken om op korte termijn met angst om te gaan. Vaak werken ze goed – tijdelijk dan. Want op de lange termijn worden we steeds afhankelijker van dit gedrag en bovendien steeds angstiger. Want iedere keer dat je vermijdt door te controleren of te piekeren vertel je jezelf: dit liep maar nét goed af!

Nu is het ook nog eens zo dat waar de gazelle op de savanne bang is voor een reële dreiging (een hongerige tijger bijvoorbeeld), wij vaak bang zijn voor minder fatale dreigingen: rekeningen die moeten worden betaald, een sollicitatiegesprek, het oordeel van een collega. Bovendien zijn wij als mensen in staat om bang te zijn voor dreiging die we zelf hebben bedacht met ons brein. En dat brein is in staat de meest complexe scenario’s te bedenken.

We vermijden dan ook vooral wat we voelen in ons lichaam.

Maar of het nu om een reëel gevaar gaat, of om een meer ingebeelde dreiging: ons lichaam reageert wel op dezelfde manier. We vermijden dan ook vooral wat we voelen in ons lichaam. Want wat we voelen wanneer we angstig zijn, vinden we erg onprettig. Angst heeft een duidelijke fysieke component. Dit zie je ook terug in ons taalgebruik: we spreken van ‘klamme’ handen, ‘knikkende’ knieën, ‘sidderen’ van de angst. En om dit maar niet te hoeven voelen, vallen we steeds weer terug op onze vermijdingsstrategieën.

Net als we in de mindfulness­training leren om erbij te blijven als zich moeilijke emoties aandienen, doen we dit ook in de training Mindfulness bij Angst. Het klinkt paradoxaal: gevoelens van angst accepteren, terwijl je er liever van wegloopt, of ze wegdrukt. Maar juist door de gevoelens van angst te omarmen, komt er meer ruimte.

Vergelijk het wanneer je in een zwembad bent en je hebt een bal die je uit alle macht onder water probeert te houden. Hoe meer we de angst ‘eronder’ proberen te houden, hoe meer we ermee worstelen. Op den duur word je daar doodmoe van. Wat je kunt leren is om angst ‘te dragen’ en tegelijkertijd vriendelijk te zijn voor jezelf.

Oordelend zijn over jezelf is iets wat veel mensen met angstklachten herkennen. Hoewel je misschien ‘weet’ dat angst bij veel mensen voorkomt (bijna een miljoen Nederlanders kampen ermee), ‘voelt’ dit vaak helemaal niet zo.

Het klinkt paradoxaal: gevoelens van angst accepteren, terwijl je er liever van wegloopt, of ze wegdrukt.

Wanneer je je angstig voelt heb je vaak juist het gevoel dat je er alleen voor staat, en dat voedt de oordelen. Dus eigenlijk heb je twee problemen: je voelt je angstig én de innerlijke criticus wijst je hier nog eens fijntjes op. In de training Mindfulness bij Angst leer je om vriendelijker te zijn naar jezelf, ongeachte welke ervaringen voorbijkomen.

Daarnaast leert de ervaring dat zelfcompassie ook groeit door het horen van ervaringen van anderen en te ontdekken dat je niet de enige bent. Dat je je niet hoeft te schamen en schuldig hoeft te voelen over je angst.


Auteur: Laurens Veldman is GGZ-psycholoog en mindfulness­trainer. Bij het CVM verzorgt hij onder meer de training Mindfulness bij Angst.

Op 22 maart start er een nieuwe 8-weekse training, bedoeld voor iedereen die last heeft van angstgevoelens. Bij inschrijving voor de training wordt samen met de trainer altijd gekeken of je klachten passen bij het aanbod van de training. Het is namelijk goed om te weten dat er voor angstklachten verschillende behandelmogelijkheden zijn en dat de training Mindfulness bij Angst één van de mogelijkheden is.

Lees meer over de training:

Mindfulness bij Angst