Wibo Koole

In dit eerste blog in een serie over de kracht van mindful leiderschap zoomt Wibo Koole, directeur van het Centrum voor Mindfulness en specialist op dit gebied, in op het opmerken van weerstand tegen verandering en de rol van veerkracht.

Doodmoe was ik, mijn lichaam voelde zwaar en was niet in staat tot veel actie. En dat op het moment dat ik, nu ruim vijftien jaar geleden, aan een nieuw en spannend avontuur zou beginnen: het opzetten van mijn eigen bedrijf in strategie- en communicatieadvies.

Ik had me er na een lange loopbaan als manager verheugd op iets nieuws, maar in plaats van dat ik energie voelde, lag ik als een zombie op de bank, zelfs niet in staat tot het lezen van boeken, toch iets wat me normaal ontspande. Ik was zowel fysiek als mentaal uitgeput en dat verraste me als regelmatig hardloper, met de marathon van New York als hoogtepunt.

Leiderschap dat ons vermogen tot mindfulness maximaal benut, is een belangrijke manier om te ontsnappen aan de automatische piloot en onze weerstand tegen verandering op te merken.

Hoewel ik een behoorlijk zelfinzicht meende te hebben, was ik in een van de meest voorkomende valkuilen van leiders getrapt: je verantwoordelijkheid nemen, jezelf daarvoor opofferen en de uitputting voor lief nemen. Boem ho, stop. Gelukkig herstelde ik redelijk snel en kon ik de draad van mijn nieuwe bedrijf weer oppakken.

Niet lang daarna vond ik in de boekhandel een klein, en naar later bleek belangrijk boekje, Waar je ook gaat, daar ben je. Dat boekje van Jon Kabat-Zinn veranderde mijn leven. Niet alleen ervoer ik dat aandachtoefeningen een belangrijk middel zijn om je stresshuishouding tijdig bij te sturen; meer nog scherpten ze mijn opmerkzaamheid voor alles wat er in mijn omgeving en daarmee in mij gebeurde.

Ik besloot een mindfulness­training te volgen en kwam terecht bij Rob Brandsma. Aan het eind van de training vroeg ik me hardop af of je mindfulness ook zou kunnen inzetten in organisaties. En in mijn geval in mijn werk als organisatieadviseur en interim-directeur. De dialoog die Brandsma daarover op gang bracht resulteerde in een nieuwe visie op leiderschap als het leren richten van de aandacht.

Onze mind met al onze ervaringen wordt zo een tool in plaats van dat het ons tot een bepaalde perceptie en interpretatie dwingt.

Leiderschap dat ons vermogen tot mindfulness maximaal benut, is een belangrijke manier om te ontsnappen aan de automatische piloot en onze weerstand tegen verandering op te merken. Mindfulness leert je te schakelen tussen actie en reflectie, tussen doen en zijn.

Omdat mindful leiderschap de automatische piloot doorbreekt en ons mechanisme van ons immuun maken voor verandering tegengaat, verandert het onze manier van kijken, ervaren en betekenis geven. Het helpt ons wakker te zijn en stelt ons in staat ervaringen te ondergaan en erbij te blijven, voordat we ze interpreteren.

Onze mind met al onze ervaringen wordt zo een tool in plaats van dat het ons tot een bepaalde perceptie en interpretatie dwingt.

Om los te komen van de automatische piloot en te kiezen voor een bewuste respons, is niet alleen moed nodig, maar ook een zekere onverschrokkenheid om je vrees voor verandering onder ogen te zien en te accepteren dat hij er is.

Zo’n geest is in staat een nieuw beeld te vormen van hoe een organisatie moet werken en kan de moed opbrengen daarop te blijven koersen. Die geest heeft bovendien het vermogen om uit de eigen vaste mindset te stappen, de beperkingen ervan onder ogen te zien en een nieuwe veelomvattender mindset te ontwikkelen. Het resultaat: een leider die durft te schakelen tussen actie en reflectie en een geest die zichzelf durft te transformeren. Reflectie in actie.

Mindful leiderschap omschrijf ik daarom als het vanuit een bewust ervaren interne en externe wereld richten van de aandacht van individuen en groepen op een situatie en wat die van jou en hen vraagt.

Zo’n geest is in staat een nieuw beeld te vormen van hoe een organisatie moet werken en kan de moed opbrengen daarop te blijven koersen.

Zulk op mindfulness gebaseerd leiderschap bergt een aantal dimensies in zich. De training van ons vermogen tot mindfulness werkt in op ieder van elk van die dimensies. Tezamen maken ze mindful leiderschap tot een krachtig instrument.

Om te beginnen versterkt het de veerkracht van leiders. Veerkracht betekent dat fysieke en mentale weerbaarheid op peil is en steeds wordt vernieuwd en verzorgd. Die veerkracht maakt het ook mogelijk om de drukte en de ongerustheid in de organisatie te dragen, wanneer dat nodig is. Veerkracht betekent verantwoordelijkheid nemen voor je eigen welbevinden en opmerkzaam zijn voor signalen die kunnen duiden op verborgen uitputting. Je eigen grenzen serieus nemen en in overeenstemming daarmee handelen.


Auteur: Wibo Koole, directeur en medeoprichter van het Centrum voor Mindfulness.