Mediteren met CVM-Online

Elke avond van 19:30-20:00 uur › 30 mei 2020

Elke avond een online mindfulness-sessie in tijden van sociale onthouding.

link to article Mediteren met CVM-Online

In deel 1 van dit blog beschreef ik hoe we deze coronatijd van ‘gedwongen thuis’ kunnen omdraaien, zodat het een tijd wordt van hervonden ruimte. In deel 2 laat ik zien hoe je de winst hiervan kunt uitbreiden en dan een toename van verbinding, van veerkracht en van fonkeling, blijheid kunt ervaren. Ik sluit af met praktische tips – reminders voor op het pad van hernomen vrijheid.

In deel 1 beschreef ik hoe we de tijd waarin we dan toch praktisch huisarrest hebben, kunnen omzetten in een tijd waarin we dingen doen waar we anders nooit aan toekomen. We gaan iets radicaal anders doen dan ons gewoontegedrag voorschrijft.

Ik formuleerde de beginvraag aldus: ‘Wat wil ik met mijn hervonden ruimte doen?’ Iets wat je in verbinding brengt met je kernwaarden. Je kiest dan voor iets wat er voor jou toe doet. Dit is in essentie een creatieve vraag.

Hernieuwd gevoel van verbondenheid

Creativiteit verlost ons van het gevoel van alleen-zijn. Dat werkt zo: op de momenten dat je ergens in opgaat voel je je verbonden met wat je doet. Er ontstaat een intense verbinding met de dingen (of dit nu speelse gedachten zijn, een timmerwerkje of een gedicht). Ga maar eens bij jezelf na: op de momenten dat je creatief was, voelde je je nooit alleen. Creativiteit is daarmee weliswaar geen vervanging, maar wel een antidotum tegen het tijdelijk wegvallen van sociale contacten.

Toename veerkracht, flexibiliteit en emotionele balans

Je doet iets, wat aan een diep verlangen raakt, en wat lang overwoekerd was.

Wat je ook doet met die omdraaiing is jezelf mentaal en emotioneel stretchen. Je treedt uit de luie winterslaap van dagelijkse gewoontes van denken en doen. We weten uit onderzoek dat dit goed is voor veerkracht, flexibiliteit en emotionele balans. De hersenen van kinderen die tweetalig zijn opgevoed zien er anders uit en zij tonen meer veerkracht in hun levensloop. Het is de stretch van in een andere cultuur opgegaan te zijn en dan in je eigen kleine landje terug te keren. Je perspectief is verruimd. De manieren die je hier als ‘heilig’ beschouwde, maar eigenlijk bekrompen zijn, je kunt er nu om glimlachen.

Bron van blijheid

Je maakt contact met diepere lagen en durft daarmee te resoneren. Je doet iets, wat aan een diep verlangen raakt, en wat lang overwoekerd was. Je gaat buiten gebaande paden. De objectieve maat van de invulling van jouw hervonden ruimte, van jouw project, doet er niet toe. Ook het opruimen van een zolder kan een diepe bevrediging opleveren, een gevoel van afronding in je leven bijvoorbeeld, of inventariseren, balans opmaken, of orde scheppen. Dus al lijkt je concrete activiteit klein, het voelt groots.

Al lijkt je concrete activiteit klein, het voelt groots.

Het voelt alsof... alsof kale takken uitbotten en tot bloei komen. Als het binnenstromen van frisse lucht na het opengooien van een venster. Als de huidtinteling als je van bad wisselt in de sauna. Het is de energie van willen springen en dansen. Alsof je voor jezelf een feestje geeft.

Het geeft een lekker gevoel om iets bijzonders te doen! Je fonkelt als je aandacht besteedt aan wat voor jou het leven de moeite waard maakt. Om verbonden te zijn met hervonden waarden. Om je beste energie en tijd te wijden aan iets dat er echt toe doet.

De Engelsen hebben voor die vorm van blijheid een prachtig woord: ‘excitement’: blijheid, gemengd met frisheid, tinteling.

Alsof je met een oud stramien ook een oude huid hebt afgelegd – dat voelt fris en wellicht ook een beetje kwetsbaar, maar vaste grenzen zijn nog niet in zicht, je voelt ruimte.

Stappen zetten

Een feestje met veel blijheid, dat klinkt goed! Maar, een perspectief omdraaien, naar diepere lagen luisteren: het gebeurt niet vanzelf. En daar is een reden voor. We moeten hiervoor gewoontes veranderen, buiten gebaande paden treden, een onzeker gebied betreden en hierin voortgaan ook als het aanvankelijk niet prettig voelt.

Wat de moeite waard is, komt niet vanzelf.

Het zijn aspecten van gedragsverandering en iedereen weet hoe die zou willen zijn, maar ook hoe vaak je dat ontglipt. Wat de moeite waard is, komt niet vanzelf.

Als we met de benen op de grond willen blijven staan dan is het van belang om ook dit aspect van het hernemen van je ruimte serieus te nemen. Er is namelijk ook alertheid, inzet, volharding en vertrouwen nodig.

De tips hieronder kunnen je helpen om niet te blijven hangen bij het idee van het hernemen van ruimte, maar om ook stappen te zetten.

Tips om je ruimte te hernemen

Neem de vraag aan jezelf serieus

De beginvraag ‘Wat wil ik met mijn hervonden ruimte doen?’ gaat dieper dan je denkt, terwijl het antwoord vaak dichter bij huis ligt dan je denkt. Het is geen filosofische vraag maar een vraag naar een buikgevoel: waar fonkelt en bruist het bij jou en hoe kun je daar een project van maken dat haalbaar is in je huidige situatie?

Wees alert op vulmiddelen

Iedereen heeft zo zijn bezigheden die je graag in de tussendoortjes doet. Het gevaar is dat je daar nu ook de ruimte van ‘gedwongen’ thuiszijn gewoon mee opvult, uit gewoonte. Je bezoekt telkens opnieuw je favoriete nieuwssites, chats en accounts. Je sopt eens een keukenla uit, om daarna het lokale suffertje te spellen en dan bij de thee maar weer eens naar het internet terug te keren om een paar filmpjes te bekijken.

Wees je bewust wat je weghoudt van toegewijde tijd.

Niks mis mee, op zich. Maar wees je bewust dat het je weghoudt van toegewijde tijd. Het zijn vulmiddelen. En vulmiddelen gebruik je om tussenruimtes dicht te smeren, niet om een structuur neer te zetten. Daarvoor heb je stevige bouwstenen nodig en de intentie om je tijd en aandacht daaraan te blijven wijden.

Koester het begrip ‘toegewijde tijd’

Het is een beetje platte vertaling van het Engelse ‘dedicated time’, maar het is wel belangrijk om dat begrip ‘toewijding’ (dedication) in het achterhoofd te houden. Er zit een intentie, een aspiratie in verpakt die we hard nodig hebben. Een bijna sacrale waarde in een wereld die vooral vluchtig en ongeduldig is en waarin directe bevrediging vaak de norm is.

Het is een oefening op zich, om je intentie regelmatig weer naar voren te brengen in je geest, te herhalen, te proeven, bijvoorbeeld aan het begin van een dag of een blok toegewijde tijd.

Kom uit je reptielenbrein

Mindfulness kan helpen herkennen dat je in je reptielenbrein zit en helpen stappen zetten om eruit te geraken.

Je voelt je beperkt in je mogelijkheden, de media staan vol nare berichten, je toekomst is wellicht onzeker. Zoals iedereen hebt je zorgen dezer dagen, en deze zorgen kunnen reëel zijn. Maar zorgelijkheid kan ook leiden tot gepieker en blokkades, vooral wanneer onze aandacht blijft hangen in het reptielenbrein. De stoïcijn Epictetus zei: ‘We moeten zo goed mogelijk doen wat in onze macht ligt en voor de rest met de omstandigheden omgaan zoals ze nu eenmaal zijn.’

Mindfulness kan helpen herkennen dat je in je reptielenbrein zit, helpen inzien dat zorgen blijven maken nu niet zinvol is, en helpen stappen zetten om eruit te geraken.

Beter regelmatig dan langdurig

Of je nu met een mentale of fysieke oefening bezig bent, met meditatie of kunst: bij alles wat je je aan het toe-eigenen bent, geldt dat niet de lengte van je oefening het succes bepaalt, maar de regelmaat van herhaling. Bij herhaling ontstaan nieuwe neurale verbindingen.

Volg deze wetten van de neurofysiologie. Laat je erdoor steunen. Geduld en opnieuw beginnen zijn hierbij centrale waarden – en die zijn is door het huidige tijdsgewricht net wat ruimer toebedeeld.

Maak haalbare afspraken

Natuurlijk heb je een visie, een ambitie en een wijde horizon van waar je ooit terecht wil komen. Die heb je nodig, want visie voedt je inspiratie. Maar voor een stap voor stap ontwikkeling heb je iets anders nodig: een concrete afspraak met jezelf. Dat als je één stap doet, deze ene overzichtelijke stap, dat die je uiteindelijk wel brengt waar je naartoe wilt.

Dus zorg voor tevredenheid bij iedere stap (zie ook onder) en stop met jezelf te meten met een huizenhoog einddoel. Houd het simpel, en tot aan de daggrens. Je hoeft niet de hele trap te zien, zet gewoon de eerstvolgende trede.

Vier je stappen (ook al zijn ze klein)

Dit kan allerlei vormen aannemen: ontspanning na inspanning (in de zon zitten, een ijsje eten, dagdromen of tv kijken), een dag/dagdeel helemaal niets hoeven, jezelf eraan herinneren hoe waardevol deze oefening voor je is (goed om dit ook eens op te schrijven, zodat je het kunt teruglezen), resultaten of markeerpunten onderweg te vieren.

En vooral: haal de prettige momenten in het proces naar voren, in plaats van je te fixeren op de moeilijke.

Kies het juiste moment

Kies het moment dat je het beste van je aandacht en energie beschikbaar hebt. Plaats het dus, in je prioriteitenlijst, op nummer twee (na het uitrusten, voeding, persoonlijke hygiëne en zorgplichten, de basics van iedere dag).

Zorg voor tevredenheid bij iedere stap en stop met jezelf te meten met een huizenhoog einddoel.

Vraag ruimte aan je omgeving

Als je met anderen leeft, dan kan het onderbreken van gewoontes extra lastig zijn. Ook kan het wat onwennig voelen om anderen te vragen je toegewijde tijd te respecteren door je even met rust te laten in je kamer. Toch zul je verbaasd staan van de bereidwilligheid van je omgeving om je je toegewijde tijd te gunnen, als je positief en praktisch uitlegt wat je bedoelingen en aspiraties zijn. Sterker nog: motivatie is besmettelijk, vaak worden anderen er ook blij van.

Houd tevoren rekening met moeilijke momenten

Veranderen van gedragspatronen – daar hebben we het hier over – gaat van au. Vroeg of laat manifesteert zich het ongemak, de irritatie, de desoriëntatie als gevolg van het verlaten van de bekende gewoontes. Het gedrag dat daarbij hoort is voor ieder verschillend: in bed blijven liggen, blijven hangen achter een scherm, gaan rationaliseren dat het allemaal niet helpt of werkt, jezelf vertellen dat je opeens iets anders heel belangrijks te doen hebt, enzovoort.

Je kent jezelf inmiddels in dit soort reacties. Dus verzin een terugvalpreventieplan: als dit zich voordoet hoe kun je er, vriendelijk maar beslist, voor zorgen dat dergelijke momenten niet je hele project saboteren?

Wantrouw impulsen

Bijzondere aandacht op moeilijke momenten is nodig voor de neiging tot impulsiviteit die vaak ontstaat. Dit kan gedragsimpuls zijn (opeens iets anders belangrijker vinden om te doen), het kan een mentale impuls zijn (ik kan dit niet, bekijk het maar).

Meestal is het een combinatie van deze twee. Je onderbreekt de regelmaat, de onderbreking wordt wat groter, andere dingen vragen je aandacht, zachtjes aan verschuift het project naar de achtergrond, totdat je er liever niet meer aan terugdenkt – ongestraft, want er is niemand om je erop af te rekenen, je kunt het stilletjes tussen de coulissen van het toneel van de goede voornemens laten wegglippen. Misschien zul je er later zelfs smalend op terugkijken: wat verbeeldde je je eigenlijk wel? Ondertussen ben je wel een illusie armer.

Herinner jezelf aan je drijfveren

Het gaat niet over hoe je je vandaag voelt of wat je vandaag bereikt, maar over de waarde van waarom je het überhaupt doet.

Aanvullend op de vorige stap is om contact te onderhouden met je diepere drijfveren. Waarom deed je dit ook alweer? Benoem de kernwaarden die erachter liggen. Schrijf ze op, lees ze terug. Deze herinnering kan je motivatie hernieuwen en twijfel en kritiek doen verzachten. Immers, je weet weer dat het niet gaat over hoe je je vandaag voelt of wat je vandaag bereikt, maar over de waarde van waarom je het überhaupt doet.

Liefde voor jezelf is liefde voor de wereld

In de afgelopen twee blogs beschreef ik een onverwachte mogelijkheid die deze crisistijd ons kan bieden: tijd en ruimte die je je kunt toe-eigenen om te wijden aan een activiteit die er voor jou echt toe doet.

Het kan soms ontmoedigen als je jouw activiteit gaat afrekenen tegen het heil van de wereld. Als de wereldverbeteraar, die we allemaal in ons hebben, erbij komt, dan kan wat we doen zinloos aanvoelen.

Het is helemaal okay om bij jezelf te beginnen als je de wereld wilt verbeteren.

Dan is het goed om je weer te realiseren dat het helemaal okay is om bij jezelf te beginnen als je de wereld wilt verbeteren. Zelfs al lijkt jouw project ‘slechts’ betrekking te hebben op zelfontwikkeling: het is een commitment aan dat wat je liefhebt. En liefde aan jezelf is liefde aan de wereld.

Lynn Ungar schrijft:
‘Promise this world your love’. En dat is precies wat je doet als je je beste tijd geeft aan iets wat er voor jou toe doet.

En vergeet niet: door op deze manier je ruimte te hernemen, herstel je het contact met bronnen van creativiteit, blijheid en levenslust. Ook dat zijn kwaliteiten die deze tijd goed kan gebruiken.

Pandemic

What if you thought of it
as the Jews consider the Sabbath—
the most sacred of times?

Cease from travel.
Cease from buying and selling.
Give up, just for now,
on trying to make the world
different than it is.

Sing. Pray. Touch only those
to whom you commit your life.
Center down.

And when your body has become still,
reach out with your heart.
Know that we are connected
in ways that are terrifying and beautiful. (You could hardly deny it now.)

Know that our lives
are in one another’s hands.
(Surely, that has come clear.)

Do not reach out your hands.
Reach out your heart.
Reach out your words.
Reach out all the tendrils
of compassion that move, invisibly,
where we cannot touch.

Promise this world your love–
for better or for worse,
in sickness and in health,
so long as we all shall live.

Lynn Ungar, maart 2020
(Gepubliceerd met toestemming van de auteur)


Auteur: Rob Brandsma, directeur van het Centrum voor Mindfulness
April 2020

Dit is deel 2 in een serie van twee columns over het thema herwonnen ruimte.
Lees hier deel 1.