Mediteren met CVM-Online

Elke avond van 19:30-20:00 uur › 30 mei 2020

Elke avond een online mindfulness-sessie in tijden van sociale onthouding.

link to article Mediteren met CVM-Online

Gedwongen thuis. Het snijdt ons af van bezigheden waaraan we gehecht zijn. Daarom zijn we geneigd deze periode te zien als een moeilijke tijd, een tijd van beperkingen. Om straks weer ons ‘ding’ te kunnen doen. Terug naar normaal.

Tussentijd

Dat klinkt als het uitstellen van ons leven. Naar later. Kan dat niet anders? Kunnen we de gegevenheden van deze tijd niet omdraaien? Dat we beperkingen zouden kunnen vertalen in mogelijkheden?

Als we dan toch praktisch huisarrest hebben, waarom dan deze tijd niet benutten als een tussentijd? Als een tijd waarin we dingen kunnen doen waar we anders nooit aan toekomen door ons geren door de wereld: het geregel, het gereis, de werkdruk, de afspraakjes, de events, de clubjes... en het volle hoofd dat dit alles met zich meebrengt. Van dat alles zijn we nu ‘bevrijd’. Weliswaar verplicht, maar toch.

Waarom deze tijd niet benutten als een tijd waarin we dingen kunnen doen waar we anders nooit aan toekomen?

Is het mogelijk om met die ‘bevrijde tijd’ iets anders te doen? Iets radicaal anders, iets wat we misschien altijd al gewild hadden, maar waar we nooit aan toekwamen?

Een beperking herdefiniëren, hoe doe je dat? Wat vraagt dat aan mentale kracht?

Robbeneiland

De wereldgeschiedenis kent inspirerende voorbeelden. In zijn jaren op Robbeneiland bemachtigde Nelson Mandela de complete werken van Shakespeare en bestudeerde deze. De Griekse filosofen kozen vaak vrijwillig voor beperking. Omdat het hen verrijkte. Diogenes koos een regenton als huis omdat de verplichtingen van huisheer hem de vrijheid om te denken ontnam. Die vrijheid was voor hem essentieel.

Zit je vrijheid niet vooral in het de aandacht richten op de ruimte die je wel hebt?

Ik geef het toe: Diogenes beperkte zich vrijwillig. Wij kozen nooit voor een lockdown. Maar wacht even: zit hem daarin wel de crux? Of is het verschil tussen gekozen of verplicht niet de crux? Zit je vrijheid niet vooral in het de aandacht richten op de ruimte die je wel hebt? Kijk naar de mogelijkheden, of je nu op Robbeneiland zit of in een regenton.

Hernemen

Kun jij je situatie herdefiniëren van: ‘ik ben hierdoor getroffen, ik moet hierdoorheen,’ naar: ‘nu de situatie eenmaal zo is, wat kan ik ermee’? Is dat niet de kern van acceptatie? Is dat niet een vorm van je vrijheid hernemen, ofwel reclaimen zoals ze in het Engels zeggen?

Los van hoe je beperkingen tot stand zijn gekomen: je zit nu thuis. Je opties zijn beperkt, je hebt ze wél. Als je die opties als vertrekpunt neemt, dan kun je de beperkingen omzetten tot mogelijkheden, verplicht huisarrest omzetten tot een vrije ruimte.

Als ik vrijwillig op retraite ga, zijn de dingen die wegvallen juist een zegen. Ze bieden ruimte. En die ruimte biedt mij andere mogelijkheden, en dus vrijheid.

Dit is de omdraaiing:

Maar vrijheid of ruimte is pas wat waard als je hem durft in te vullen. De vraag is dus: ‘Wat wil ik met mijn hervonden ruimte doen?’

Hernemen van je vrijheid

Deze vraag brengt ons heel dichtbij onszelf. Opeens merken we hoe vaak we ons die vraag niet hebben gesteld. Hoe vaak we onze diepere behoeften hebben gemeden, er niet naar hebben geluisterd. Hoe vaak we er niet aan toe gaven. Omdat we altijd naar buiten werden gezogen. We komen er soms achter dat we deze vraag verwaarloosd hebben en schrikken opeens: tja, wat wil ik eigenlijk?

Wat wil ik met mijn hervonden ruimte doen?

Wat zou ik willen doen, als ik echt ruimte had? Wat doet er echt toe voor mij? We hebben die vragen wellicht zo vaak verwaarloosd, dat als je ze nu aan jezelf stelt, er niks meer naar boven komt. Het voelt alsof je iets van jezelf kwijt bent. Je daalt af bij jezelf, en het rijke fundament, blijkt een lege ruimte. Dat is best confronterend, waardoor je weer gauw naar boven wilt rennen, terug naar de oppervlakte.

Het mooie aan deze hernomen ruimte is dat dat je hem kunt gebruiken om de vraag naar je kernwaarden nu eens op de agenda te houden, hem je nu eens niet te laten ontglippen. Ook al roept hij aanvankelijk misschien een gevoel van leegte of teleurstelling op. Want je vindt jouw antwoorden op die vraag, die in feite over je kernwaarden gaat, heus wel weer terug. Als jij de moed hebt om bij de deur te gaan staan en hem open te houden, dan komen de verloren zonen wel weer thuis.

Het mooie aan deze hernomen ruimte is dat dat je hem kunt gebruiken om de vraag naar je kernwaarden nu eens op de agenda te houden.

Dit gaat niet over hoogdravende resultaten, maar over het hernemen van jouw persoonlijke vrijheid op basis van je waarden. Het gaat over een proces, niet over resultaten. Jouw manier om vrije ruimte in te nemen kan er van buiten misschien gewoontjes uitzien – van binnen kan het de revolutie betekenen.

Wegen naar ruimte

Jouw vrije ruimte zou in het oppakken van meditatie kunnen liggen. Zijn, in plaats van doen, de balans herstellen tussen die twee. De aandacht te leren verhelderen. Subtieler waar te nemen. Stilte laten spreken. De kwaliteiten van het hart verder te ontwikkelen zoals vriendschap, liefde en mededogen. Over reclaimen gesproken.

Het kan ook schilderen zijn. Dat in plaats van de stilte, een wit vel papier je leraar is. Of schrijven, als dat een thema is, dat altijd al broeit bij je, maar waar je tot nu toe overheen leefde. Iedere dag een uur vrij schrijven. Of een brief schrijven aan alle mensen die je kent en die dan vervolgens niet versturen. Het zou ook, net als bij Mandela, lezen kunnen zijn, Shakespeare, of een andere grootheid. Of het verkennen van poëzie, ook zo’n kunstvorm die in onze alledaagse vluchtigheid niet zo makkelijk toegankelijk is.

Je zou een taal kunnen leren, tuinkruiden kweken op het balkon, met je zolder ook je verleden opruimen, alle paneeldeuren in je huis verven, elke dag met verse producten een nieuw recept koken, je hele kledingkast doorlopen, opfrissen wat nodig is, liefdevol herstellen wat mooi is, bewust wegdoen wat mag gaan.

Je zou ook juist de verbinding centraal kunnen stellen, als je met mensen je quarantaine deelt. Toegewijde tijd reserveren voor je kinderen, geliefden, huisgenoten. Het is vaak makkelijker dan je denkt om sociale aspiraties vorm te geven. Het moeilijkste is het om uit de sleur te stappen door momenten van toegewijde tijd te creëren. En vervolgens om de moed te verzamelen om te praten zoals je dat eigenlijk wel zou willen, maar het niet meer gewend bent. Deze eenvoudige stappen creëren de intimiteit die we zo wensen, maar waar we zo makkelijk aan voorbij leven. Waarom niet nu? Of beter nog: zo niet nu, wanneer dan?

Moed en toewijding

Dacht je soms dat het leven op je wachtte? Kenko

Er is wel moed voor nodig, voor zo’n project, commitment. Het helpt als je je toewijding echt proclameert: dit is het moment om bezig te gaan met dingen die ertoe doen. Dit is tijd dat de bijzaken kunnen wegvallen, en die tijd ga ik gebruiken ook. Want ik heb de hoofdzaken te lang uitgesteld, in de illusie dat ze eindeloos konden wachten. ‘Dacht je soms dat het leven op je wachtte?’ schamperde de Japanse monnik Kenko al in 1330 over deze alledaagse illusie. Welnu, dit is het moment om te zeggen: zo niet nu, wanneer dan?

Robbeneilandtijd is unieke tijd. Gebruik hem goed.

Auteur: Rob Brandsma, directeur van het Centrum voor Mindfulness
April 2020

Dit is deel 1 in een serie van twee columns over het thema herwonnen ruimte.
Lees hier deel 2